Fillimi
Dokumente
Deklarata
Komunikata
Konferenca shtypi
Kalendari i punës
Komente
Intervista
Lajme
Kulturë
Botime
Arkivi

 


Kërko në
  www.google.com
Kërko në
  www.lpk-kosova.com
  • Vetëvendosje!
    		•
  • KP 'Afrim Zhitia'
    		•
  • Nënë Shqipëri
    		•
  • Shqipëria.com
    		•
  • Albanian.com
    		•
  • Kosovapress
    		•
  • Kosova e Lirë
    		•
  • KosovaLive
    		•
  • ATSH
    		•
  • Lajme.net
    		•
  • Dwelle
    		•
  • Europaelirë
    		•
  • VOA
    		•
  • BBC
    		•
  • RTV ZiK
    		•
  • Epoka e re
    		•
  • Koha Ditore
    		•
  • Koha Jonë
    		•
  • Shekulli
    		•
  • Korrieri
    		•
  • Gazeta Sot
    		•
  • Shkëmbi.com
    		•
  • Mekuli
    		•
       
      MR. NAIM RRUSTEMI
     

    Privatizimi – konceptet dhe metodat
     

    - Privatizimi është proces ekonomik me konsekuenca politike.
    - Qeveritë, para se me privatizu, e kanë për detyrë të kujdesën për mirëqenien, pozitën sociale të qytetarit, - këtu edhe bëhet dallimi i të majtës.
    - E kam të vështirë të arsyetoj pse duhet me privatizu monopolin, psh. Aeroportin...
    - Monopoli privat është shumë më i egër se monopoli shtetëror.
     
     

    Materiali i publikuar më poshtë është prezentim i paraqitur në formë vizuele (sllajde). Mr.Naim Rrustemi ka trajtuar gjersisht, në diskutimin e tij, çështjet e parashtruara në materialin e paraqitur.

     
    • Pse privatizimi është i rëndësishëm për tranzicion prej ekonomisë së planifikuar në ekonominë e tregut.
    • Privatizimi – faktor kyç për transformim dhe funksionim të ekonomisë së tregut.
    • Funksionimi i ekonomisë së tregut është parakusht themelor për të qenë pjesë e BE-së


    Çka është privatizimi?

    • Privatizimi është proces politik me konsekuenca ekonomike.
    • “Iniciativa të ndryshme të politikave zhvillimore të dizajnuara që të ndryshojnë balancën mes sektorit privat dhe atij publik”.(Cook and Kirkpatrick, 1998, f.3)
    • Interpretimi i ngushtë i privatizimit trajton privatizimin si transfer të seteve prej pronësisë publike në atë private.
    • Interpretimi më i gjerë nënkupton privatizimin si diçka që mbulon një brez të gjerë veprimesh që marrin pjesë dhe kanë ndikim në ekonominë e vendit, në të cilën sektori privat bëhet dominant ndaj atij publik. (Kornai, 1992)


    Pronësia:

    - Publike:
    • menaxherët – pronari/qeveria
    • qeveria – parlamenti (deputetët)
    • politikanët – popullata (votuesit)

    - Private:
    • menaxherët – aksionarët


    • Pse të privatizohet?
    • Çka të privatizohet?
    • Si të privatizohet?

    • Pse të privatizohet?

    Privatizimi është përgjigje ndaj dështimeve të pronësisë shtetërore?

    (1) Privatizimi ka më shumë ndikim në ekonomitë konkurruese. Justifikimi për privatizimin e monopoleve është i vështire (p.sh. Aeroporti i Prishtinës, Distribucioni, etj)
    (2) Qeveritë kanë edhe qëllime tjera përpos atyre të fitimit – p.sh. mirëqenia sociale, punësimi.
    (3) Qeveritë mund të intervenojnë si në ato me pronësi publike, por edhe në ato me pronësi private.
    (4) Qeveritë mbledhin shumë para përmes shitjes së ndërmarrjeve shoqërore dhe publike – për të tejkaluar deficitet që eventualisht mund t’u paraqiten. Në Kosove nuk ka nevojë – ende nuk kemi pas fundvit me deficit!!!
    (5) Performanca e firmave në pronësi private mund të jetë më e mirë se në ato publike.
    (6) Në vendet në zhvillim privatizimi shihet si shtytës i zhvillimit ekonomik.

    • Çështja pse vendet e ndryshme i futen privatizimit ndryshon nga njëri vend në tjetrin. Por, një gjë e kanë të përbashkët dhe ajo është shtytja/kërkesa për zhvillim ekonomik.

    • Çështja se deri ku dhe sa do të duhej që qeveria të rregullojë ekonominë e vendit; dhe, çka dhe/apo sa do të duhej mbajtur në pronësi publike është sfida e zhvillimit të përgjithshëm ekonomik.


    • Si të privatizohet?

    Metodat e privatizimit në vendet e Evropës Qendrore dhe Lindore (CEE)

    (i) privatizimi i brendshëm apo siç njihet – management buy-outs
    (ii) Privatizimi masiv - voucher ;
    (iii) shitja e aseteve investitorëve strategjik të brendshëm dhe të jashtëm - strategic investors;
    (iv) kontraktimet e ndryshme – contracting;
    (v) shitja direkt e aseteve – direct sale;
    (vi) Privatizimi përmes lëshimit në qarkullim të aksioneve - PIPOs (privatization initial public offerings);
    (vii) kthimi i pronësisë pronarëve apo të afërmeve të tyre – restitution;
    (viii) likuidimi –liquidation;
    (ix) Komercializimi, apo kur qeveria vendosë të lejojë sektorin privat të funksionalizojë firmën - commercialization;

    • Veprimet e ndërmarra të privatizimit që kanë pas sukses në Evropën perëndimore nuk do të thotë se janë adekuate për ekonomitë në tranzicion (Vickers dhe Yarrow, 1991)


    • Çka të privatizohet?

    - Vendimet se çka të privatizohet nuk janë vetëm ekonomike, por edhe politike.
    - Ideologjia politike e vendimmarrësve.
    - Zakonisht, privatizimi i firmave të mëdha fillon në fillim të mandateve të qeverive – normalisht, që të përfundojnë vetë privatizimet.


    • A privatizohen monopolet?

    Principet themelore që përcjellin procesin e privatizimit

    • Vlerat gjatë procesit të privatizimit

    – Aspekti sociologjik; në cilin drejtim lëvizë shoqëria me një të kaluar komuniste në adoptimin e vlerave shoqërore.
    – Aspekti ekonomik; larmia e kritereve ekonomike, si format e pronësisë, motivet fiskale, sigurimi i pasurisë dhe motivet monetare.
    – Aspekti i fuqisë politike; aspekti i fitimit-humbjes së votave në zgjedhje, popullariteti në opinionin e gjerë dhe mbështetja politike në rrafshe më të larta.
    – Aspekti etik; kompensimi (i tërësishëm apo i pjesshëm) që kanë humbur gjatë sistemeve paraprake, amoraliteti gjatë privatizimit dhe barazia.

    • Natyra evolucionare e transformimit dhe roli i shtetit.

    - “Fillimisht ajo se çfarë shteti pritet të bëjë, është që të zhvendoset prej zhvillimeve në sektorin privat dhe të sigurojë që agjencitë e shtetit t’i largojnë ndalesat burokratike” (Kornai, 1992)


    • Lloji i pronësisë

    - Personale
    - Institucionale, dhe
    - E huaj


    • Shpejtësia e privatizimit

    - Debat i hapur për zgjedhjen e vlerave shoqërore dhe jo vetëm për shpejtësinë e procesit të privatizimit. Debat për rolin e shtetit, vlerësimi i llojeve të ndryshme të pronësisë, etj. (Kornai, 1992).
     
     

    Referencat

    Kornai, J. (1992), The Socialist System: The Political Economy of Communism, Clarendon Press, Oxford
    Megginson, W. & Netter, J.M. (2001). From State to Market: A Survey of Empirical Studies on Privatization. Journal of Economic Literature, 39, (2001), pp. 321-389.
    Marangos, J. (2004) Modeling the privatization process in transition economies. Oxford Development Studies, 32(4), p. 585-603.
    Opper, S. (2004) The political economy of privatization: empirical evidence from transition economies. KYKLOS, 57(4), p. 559-586.

     

    (Prezentim në Konferencën me titull "E majta në Kosovë" organizuar, më 24 janar 2009 në Prishtinë, nga Lëvizja Popullore e Kosovës - parti e qendrës së majtë.)

     

      ©2003-2008 Zëri i Kosovës