Fjala e kryetarit të LPK-së, deputet në Kevendin e Kosovës, Emrush Xhemajli, në seancën për reformimin e pushtetit lokal në Kosovë

Prishtinë, 19 maj 2005

I nderuari Kryetar i Kuvendit, i nderuari Kryeministër, të nderuar ministra, të nderuar kolegë deputetë, të pranishëm në sallë,

Për mendimin tonë, në programin e Qeverisë së Kosovës për reformimin e qeverisjes lokale që është ofruar sot ka pasur nevojë të thuhen dy fjalë për praktikën e deritashme të qeverisjes lokale në Kosovë, në mënyrë që të vërehet se ku dallon reforma e tashme nga ajo mëparshmja. 

Ka rëndësi të thuhet se në të kaluarën, sa ishte Kosova e okupuar, Serbia e pat bërë krijimin e komunave të reja të banuara me shumicë me serbë. Janë krijuar komunat e banuara me serb në qytezat e Zveçanit, Zubin-Potokut, Fushë-Kosovës, Shtërpcës, Obiliqit, Novobërdës dhe nuk është krijuar asnjë komunë e re ku shumicë do të ishin joserbët. Edhe pse janë krijuar komuna të reja, ky nuk ka qenë decentralizim, por forcim i pushtetit lokal, përkatësisht një decentralizim edhe më i madh. Këtu kanë dominuar kriteret diskriminuese, me qëllime strategjike për të ndërruar strukturën etnike të Kosovës, për të dominuar mbi s shqiptarët dhe përjetësuar pushtimin në Kosovë.

Pse i thash këto? Sepse, kjo praktikë duhet ndërprerë. Ne nuk mund t’i marrim asnjë nga këto kritere për të bërë reformimin e pushtetit lokal. Më nuk mund të vazhdohet me krijimin e komunave të vogla në baza etnike ku do të përfitonin nga buxheti në mënyrë të paarsyeshme dhe në mënyrë të padrejtë vetëm disa qytetarë të Kosovës. Nga ana tjetër, ne si subjekt, në vazhdimësi po edhe në programin elektoral të vitit 2001 kemi kërkuar që të bëhet reformimi i qeverisjes lokale.

Për mendimin tonë, reforma duhet të jetë legale nga pikëpamja kushtetuese, që u tha edhe këtu, dhe ligjeve të vendit të dala nga Kuvendi i Kosovës. Ajo duhet të mbështetet në baza zhvillimore, me kritere që do të respektohen në gjithë territorin e Kosovës, ku do të përfshihen të gjithë qytetarët e Kosovës dhe sipas modeleve zhvillimore të vendeve të Evropës Perëndimore – të modelit që parasheh Karta evropiane për vetëqeverisjen lokale.

Ne nuk mund t’i marrim për bazë pretendimet e Serbisë, jo vetëm se po saboton zhvillimet në Kosovë, por edhe për faktin se ajo nuk ka përvojë në decentralizim. Ajo nuk e sheh të nevojshme të bëjë decentralizimin në komunat e Serbisë apo të Vojvodinës, ndërsa dëshiron të imponohet në shtetin tonë me qëllim që edhe pa qenë këtu të vazhdojë projekte që nuk ka mund t’i përfundojë sa ishte këtu.

Po të ishte Shqipëria apo Maqedonia, ato kanë përvojë në decentralizim dhe vlejnë të jenë në këtë proces dhe të aofrojnë përvojën e vet, sepse ata kanë bërë decentralizimin.

Programi që është prezantuar, duke përfshirë këtu edhe dokumentin kornizë të bërë në kohën e kabinetit të Kryeministrit të PDK Bajram Rexhepi, është shumë e qartë se nuk ka kriter zhvillimin ekonomik, por është një program me karakter politik dhe etnik, pa asnjë logjikë zhvillimore. Ka fakte se së paku, në mos i tëri, është hartuar jashtë Qeverisë së Kosovës dhe është përkthyer në gjuhën shqipe. Më lejoni të dëshmohet kjo. Në faqen 5, të materialit që na është dhënë, ku është tabela e pilot-komunave dhe rubrika, përshkrimi duket qartë. Aty: me “KS” kuptojmë krijimin e komunës serbe, me “KT” kuptojmë formimin e komunës së re turke ndërsa me “KA” krijimn e komunës “albaner” ose “allbansku”. Duket se është harruar dhe është kopjuar tekstualisht pa u përkthyer fare shkronja “a” në shkronjën “sh”.

Kjo dhe çështjet tjera tregojnë gjithashtu se komunat  janë duke u krijuar në baza etnike dhe jo në baza zhvillimore. Nga këtu del se dëshirohet të formalizohen tri enklava, plus një enklavë Juniku. Madje kjo e fundit ende pa i rikthyer kolonët. Kjo prapavijë synohet të mbulohet me krijimin e një komune shqiptare dhe një turke. Juniku, në këtë fazë, mund të bëhet vetëm enklavë. Pse dikujt po i ngutet ta bëjë Junikun komunë? Vetëm se AKM-ja dhe Habitati i ka në zotërim shtëpitë e ish-kolonëve në Junik dhe vendbanimin e dëshmorëve të kombit në Baballoç të banuar me shqiptarë, të cilët tash kanë marrë shkresa nga Habitati siç është bërë edhe publike për të lëshuar shtëpitë që dikur regjimi serb i pat ndërtuar si koloni me 12  milionët e fondit humanitar të komisariatit të lartë të refugjatëve, duke i shpërdoruar për kolonët dhe paramilitarët serb të ardhur në vitet e 90-ta nga anë të ndryshme jashtë Kosovës. Se çfarë baze ushtarake kanë qenë në realitet këto dy vendbanime që përmenda, nuk është koha këtu të shpjegohet, sepse merr shumë kohë.

Në kushtet e tashme të vendit, projekti duhej dhe duhet të përfshijë të gjithë territorin e Kosovës, por këtu nuk është në projekt. Të gjitha propozimet për  krijimin e komunave të reja janë në pjesët tjera të Kosovës, ndërsa nuk ka asnjë projekt në veri të Kosovës. Për të parë edhe atje efektet që përmenden në faqe 3 të tekstit, si kriter për pilot-komunat, përmendet po ashtu edhe përbërja e ndryshme entike. Po citoj, shumë me vend:  “që do të lejojë eventualisht të vlerësohet efekti i reformave në Kosovë në të gjithë territorin e saj të shumëllojshmërisë”.

... Por për t’u kuptuar drejt dhe për t’u hequr dyshimet e bazuara se nuk është fjala për obstruksion kundër Kosovës dhe në favor të strukturave paralele të Serbisë, atëherë në logjikën që është ndjekur nga hartuesit, megjithëse ne nuk jemi me këtë logjikë, është dashur të parashihet edhe një komunë pilot në veri, bie fjala që do të përfshinte Çabrën, Kushtovën, Vinarcin ose ndonjërën prej tyre, dhe një pjesë të Shipolit. Kjo është e domosdoshme për të qenë mesazhi i qartë se reformimi i pushtetit lokal nuk bëhet për të ndarë Kosovën dhe nuk ka për qëllim që artificialisht të ndërrojë strukturën territoriale dhe entike të Kosovës.

Rreth numrit të banorëve... Numri minimal i banorëve që ka të drejtë të formojë një komunë, për mendimin tonë duhet të jetë minimum 10 mijë banorë. Numri 5 mijë, që është paraparë në materiale, është i vogël dhe pasi të ndërpritet financimi pilot nga donacionet e bashkësisë ndërkombëtare, këto komuna nuk mund t’u përballojnë taksave për plotësimin e pjesës së buxhetit që duhet të mblidhen nga vetë banorët e komunës që krijohet. Është e qartë se edhe për një kohë shumë të gjatë nuk pritet që ato të mbijetojnë në formën që është përshkruar në këto materiale me numër aq të vogël të banorëve.

Rreth financimit... Lartësia e shumës së grandeve nga buxheti i Kosovës për komuna duhet të bëhet në një formë për kokë të banorëve përndryshe ne do të kemi komunat politike, si dikur fabrika politike që bëhen barrë e buxhetit qendror. Tash, ndarja buxhetore, e dimë të gjithë, për komuna, është shumë e padrejtë dhe në dëm të komunave që kanë numër të madh të banorëve.

Rreth përfshirjes territoriale... Në Projektin e propozuar nuk precizohen kufijtë e komunave të propozuara duke lënë vend për urdhëresa administrative që prekin në përmbajtje. Në fakt, askush të sigurt rreth kësaj nuk e ka thënë. Ministria e pushtetit lokal dhe sot këtu Kryeministri thotë se komunat e ardhshme do të kenë kufijtë të tashëm të fshatrave të sotme, pa qenë i sigurt se a do t’ia prishë këtë qëndrim kryeadministratori. Ndërsa, janë dëgjuar edhe pretendime që të jetë krejtësisht ndryshe. Përfshirja e Marecit në komunën e Graçanicës  bashkë me disa fshatra tjera në atë drejtim, mund të ketë vetëm karakter gjeostrategjik ushtarak si vend malor që është dhe afër kufirit me Serbinë. Përndryshe, kjo pjesë nuk ka as numër të konsiderueshëm të banorëve, as nuk është faktor që ndihmon zhvillimin. Ngjashëm spekulohet edhe me Parteshin.

Rreth përgjegjësive të komunave... Me këtë program dhe me dokumentin kornizë propozohet në mënyrë kontradiktore që komunave t’u jepen të drejta që nuk i ka Kosova si tërësi, si pushtet qendror, që u tha edhe nga të tjerët. Kosova, ende nuk ka vendosur për fatin e integritetit territorial të vetë ndërsa tani po vendos për kufijtë territorial ndaras në baza etnike. Kosova si tërësi dhe Kuvendi qendror i Kosovës nuk e ka të drejtën e referendumeve të asnjë lloji, ndërsa kërkohet të bëhet ligj për referendumet lokale. Komunave kërkohet që t’u sigurohen forca të reagimit të shpejtë, për të cilat nuk flitet qartë se për çka është fjala.

Kështu, për t’i sistemuar ato që mendojmë se do t’ishin me vlerë, reforma duhet të jetë legale dhe në pajtim me procedurat e legjislacionit – kushtetuta, ligjet e vendit të aprovuara nga ky Kuvend.

Të  hiqet pretendimi që territori dhe banorët e komunës të kenë përgjegjësi të cilat ende nuk i ka Kosova.

Në fillim të krijohen pesë komuna, që do të përfshinin sadopak strukturën e popullatës së përfshirë që e ka Kosova. Dihet se ka minoritete në Kosovë në raport se sa minoritete ka në Kosovë me numrin e përgjithshëm të popullsisë. Konkretisht të formohen 3 komuna, ku shumica e banorëve të jenë shqiptarë, një komunë ku shumica të jenë serbë dhe një ku shumicë janë turq. Numri i banorëve të komunave të reja që do të krijohen të jetë 10 mijë, komuna e Junikut të krijohet më vonë, ndrësa në vend të saj të krijohet komuna Çabrës. Komunat që krijohen duke përfshirë vendbanime që sigurojnë numër të mjaftueshëm të banorëve dhe jo territore që pretendojnë prapavijë ushtarako-strategjike, siç është rasti i Graçanicës dhe Parteshit. Në fazën në vijim të formohen këto komuna: Mramuri, Matiçani në Prishtinë, Has, Zhur, Rogovë – Prizren, Mushtishti – Suharekë, Bresan – Sharri, Bec, Shiponjë – Gjakovë, Komaran – në komunë të Drenasit, Orllani, Sllatina dhe Pozharani, Komogllava, Gaçka, Gadimja, Magurja, Shala, Rugova, Barani, Krusha e Madhe, Isniqi, Juniku, Gllogjani, Runiku dhe komuna tjera që do t’i vlerësonin ekspertët se a i plotësojnë kriteret zhvillimore.

Shefi i ekzekutivit të jetë banor i komunës, së paku 6 muaj, para se të konkurrojë për këtë post. Ju e keni pa se ai as që ka nevojë me qenë banor i komunës, a don me u bë i pari në komunë.

Është e panevojshme që komuna të kenë shërbim të reagimit të menjëhershëm siç parashihet në faqe 6. Njësi të tilla ka TMK, janë zjarrfikësit – po kuptohet.

Instituti i Kosovës për mbrojtjen e monumenteve duhet të jetë ai që vlerëson rëndësinë e monumenteve historike në Kosovë. Menaxhimi i tyre duhet të jetë kompetencë e deleguar për komunat, jo siç është propozuar në faqen 5 të dokumentit kornizë.

Financimi i komunave, përkatësisht grandet për to të jepen për krye të banorit. Banorë të Kosovës të jenë të gjithë ata që mund të dëshmojnë këtë në bazë të shumë kritereve. Nuk mund të merret kriteri viti 1998 siç është në dokumentin kornizë.

Programi i reformës, për mendimin tonë duhet t’i kthehet Qeverisë dhe të ripunohet.

Të eliminohen të gjitha propozimet që janë në kundërshtim me sundimin e ligjit dhe me vërejtjet e paraqitura të kthehet për miratim definitiv në Kuvend në kohën më të shpejtë të mundshme.

Nuk do të ishte mirë që në këtë formë të imponohen komunat pilot.

Ju faleminderit.

(Nxjerr nga transkripti i Kuvendit të Kosovës)